YERLİ VE MİLLİ ÜRETİME ADANMIŞ ÖMÜRLER – 3 : TÜRKİYE’NİN İLK YERLİ VE MİLLİ OTOMOBİLİ : DEVRİM – Dr. İlhami Pektaş

Türkiye’de yerli ve milli otomobil üretimi için ilk adımlar 16 Haziran 1961 tarihinde atıldı. Devrim adı verilen otomobil, teknik imkansızlıklara ve zamana karşı meydan okuyan mühendislerimizin büyük özverisiyle üretilmesine rağmen maalesef bir otomobil fabrikası kurularak seri üretime geçirilemedi.

Necmettin Erbakan 1956’da Gümüş Motor A.Ş’yi kurarak Türkiye’nin ilk yerli motorunu üretti. 1960 yılında Ankara’daki Sanayi Kongresi’nde ürettiği motorların sunumunu yaparken yerli otomobil fikrini ortaya attı. Yerli ve milli bir otomobil üretiminin hayal olmadığını gerekçeleriyle birlikte kamuoyu ve bakanlar kurulu ile paylaştı.

Türkiye’nin 4. Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, Erbakan’ın bu fikrini benimseyerek otomobil üretimi için çalışmaların hemen başlatılmasını istedi. Ulaştırma Bakanlığı milli otomobil üretim görevini TCDD İşletmesi’ne verdi ve bu amaçla 1.400.000 TL ödenek ayrıldı.

16 Haziran 1961 günü Devlet Demiryolları Fabrikaları Cer Dairelerinin yönetici ve mühendislerinden oluşan bir heyet konuyu görüşmek üzere Ankara’ da ilk toplantıya çağrıldılar. Ankara’da yapılan toplantıya Genel Müdür Yardımcısı Emin Bozoğlu başkanlık yaptı.

Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, ilk aracın 29 Ekim 1961 Cumhuriyet Bayramı kutlamalarına yetiştirilmesini istedi. Yani ekibin sadece 4,5 ay süresi vardı. Toplantıdaki mühendisler üretim için bu sürenin yetmeyeceğini, işlerinin mucizelere kalacağını bilseler de yüreklerinden gelen milli duygularla ellerini taşın altına koydular ve görevi kabul ettiler.

Üretim yeri olarak şu anda Eskişehir’de bulanan şimdiki adıyla Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii A.Ş (Tülomsaş) fabrikası seçildi. Devrim’in üretim sürecinde yaklaşık 48 mühendis ve 200’e yakın işçi görev aldı. Atölyede bir baş üstü gezer vinç, çeşitli bankolar ve bir toplantı masası bulunuyordu. Önce otomobilin ana hatları belirlendi. Dört ila beş kişilik, toplam 1000-1100 kg. ağırlığında, orta boy denilebilecek bir model üzerinde mutabık kalındı. Motor 4 silindirli ve 50-60 BG olacak şekilde seçildi. Önce karoseri için 1:10 ölçekli maketleri, ardından 1:1 ölçekli alçı modeli yapıldı.

Karoserin tavanı, kaput ve benzeri saçları, bu modelden alınan kalıplarla yapılmış beton bloklara çekilmek ve çekiçle düzeltilmek suretiyle el becerisiyle bir bir imal edildi.

Motorun gövdesi ve başlığı Sivas Demiryolu Fabrikası’nda dökülerek Ankara Demiryolu Fabrikası’nda işlendi. Piston, segman ve biyel kolları Eskişehir’de imal edildi. Motor, Ankara Demiryolu Fabrikası’nda monte edildi. Otomobilin yapımında kullanılan motordan, direksiyona koltuk kaplamalarına kadar bütün malzemelerinde yerli ürünler kullanıldı.

Zamana ve teknik zorluklara karşı büyük bir mücadele verildi. Ekip her gün 12 saatten fazla çalıştı, az uyudu, ailelerini uzun süre göremedi. Büyük özveriyle ilk otomobili tamamlayıp test sürüşüne başladılar. Üretilen milli araç devrim niteliğinde olduğu için otomobile de ‘DEVRİM’ adı verildi.

Cumhurbaşkanı Gürsel’e sunulacak olan siyah renkteki otomobilin son kat boyası ancak 28 Ekim akşamı atılabildi. Pasta ve cilası Ankara’ya sevk edilirken gece trende yapıldı.

Aracı taşıyan lokomotif buharla çalıştığı için bacadan kıvılcım sıçrayıp patlama olabilir düşüncesiyle araçların benzinleri boşaltıldı. Tren 29 Ekim 1961 sabahı Ankara’ya ulaştı. Manevra için depolara sadece birkaç litre benzin kondu. Asıl benzin ikmali Sıhhiye’deki benzin istasyonunda yapılacak oradan da meclise geçilecekti.

İki otomobil, motosikletli trafik ekibinin eskortluğunda yola çıktı. Maalesef eskorttakiler benzin alma planından habersiz olduğu için benzin istasyonuna uğramadan yollarına devam ettiler. Meclisin önüne gelindiğinde telaş içinde alelacele getirilen benzin ilk otomobile konuldu. İkinci otomobile tam benzin konulacağı zaman Cumhurbaşkanı Gürsel’in ön koltukta yerini almasıyla yola çıkılmak zorunda kalındı. Kalabalığın çoşku dolu bakışları arasında başarılı bir şekilde yoluna devam eden otomobil bir müddet sonra benzini bittiği için durdu. Cumhurbaşkanı Gürsel’in “Ne oluyor?“ sorusuna direksiyondaki Yüksek Mühendis Rıfat SERDAROĞLU “Paşam, benzin bitti“ cevabını verdi. Gürsel’ den özür dilenilerek 1 numaralı Devrim otomobiline geçmesi rica edildi. Buna uyan Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel Anıtkabir’ e bu otomobil ile gitti. Anıtkabir’de otomobilden inerken “ Batı kafasıyla otomobil yaptınız ama doğu kafasıyla benzin ikmalini unuttunuz ”  sözlerini söyledi.

Ertesi gün bütün gazeteler, manşetlerinde söz birliği etmişçesine “Yerli otomobil 100 metre gidip bozuldu“ başlığını attılar. Halbuki 2 numaralı Devrim otomobili, aynı gün Hipodrom’daki geçit törenine de katılmıştı. Gazeteler, ne bundan, ne de Cumhurbaşkanımızın Anıtkabir’e bir başka Devrim otomobili ile gittiğinden hiç söz etmediler. Üstelik basın haber ve yorumlarında harcanan bunca paranın boşa gittiği, Türkiye’nin yerli otomobil yapmasının hayal olduğu görüşlerine yer verildi. Oysa aynı yıl Tarım Bakanlığının bütçesine konulmuş “At neslinin ıslahı“ için 25 Milyon TL ödenekten ya kimsenin haberi yoktu yada bu konuda haber ve yorum yapmak kimsenin işine gelmiyordu.

Neticede Devrim arabaları projesi iptal edildi. Yerli ve milli marka otomobilin seri üretimi hayal oldu. Milli otomobil yerine başka işlere ödenek ayrıldı. Dört buçuk ay gibi mucize bir sürede, bu arabaları yoktan var edip imal eden mühendisler, işçiler töhmet altında bırakıldılar. Hiç kimse Devrim Otomobilini üreten bu cesur, inançlı ve başarılı mühendislerimize bir teşekkür bile etmedi.

DEVRİM ARABALARINI İMAL EDEN EKİP

Yönetim Grubu: Emin Bozoğlu-TCDD Gen.Md.Yrd.

Orhan Alp – TCDD Fabrikalar Dai. Bşk.

Hakkı Tomsu – TCDD Cer Daire.Bşk.

Nurettin Erguvanlı – TCDD. Cer Dai.Bşk.Yrd.

Mustafa Ersoy – Esk. Demiryol Fab.Md.

Celal Taner – Adapazarı Demiryol Fab.Md.

Mehmet Nöker – Ankara Demiryol Fab.

Hüsnü Kayaoğlu – TCDD Gn.Md. Müşaviri

Necati Peköz – TCDD Gn.Md. Müşaviri

Styling Grubu:

Yük.Müh. Nurettin Erguvanlı

Yük.Müh. Ercan Türer

Yük.Mimar Kemal Elagöz

Motor Şanzuman Grubu:

Yük.Müh. Mehmet Nöker

Yük.Müh. Gültekin Sabuncuoğlu

Yük.Müh. Salih Kaya Sağın

Yük.Müh. Rıfat Serdaroğlu

Yük.Müh. Şecaattin Sevgen

Yük.Müh. Kemalettin Vardar

Karoseri Grubu:

Mak.Müh. Celal Taner

Y.Müh. Faruk Akyol

Y.Müh. Samim Özgür

Y.Müh. Salih Kaya Sağın

Y.Müh. Hamdi Tahıllıoğlu

Süspansiyon ve Fren Grubu:

Mak.Müh. Hamit İşeri

Y.Müh. İsmet Özkan

Y.Müh. Mustafa Seyrek

Elektrik Donanımı:

Y.Müh. Hasan Dinçer

Döküm İşleri:

Metalurjist İsmail Sıdal

Satın alma İşleri ve Maliyet Hesapları:

Y.Müh. Yavuz Yücel

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir