YERLİ VE MİLLİ ÜRETİME ADANMIŞ ÖMÜRLER-118: EVYAP BAŞARI HİKAYESİ/Dr.İlhami Pektaş

Evyap 1927 yılında Mehmet Rıfat Evyap tarafından Erzurum’da küçük mütevazi bir atölyede kuruldu. Şirket kurulduğu ilk zamanlarda Türkiye’ye kalıp sabun satmakla işe başladı. 4 binden fazla çalışanı bulunan Evyap’ın başarısının altındaki en büyük sır ise “kaliteli ürünler” üretmekte yatıyor.  Evyap, 100 yıllık köklü geçmişi, güçlü değerleri ve 100’ün üzerinde ülkeye sabun ve kişisel bakım ürünleri ihracatı yaparak uluslararası alanda önemli bir oyuncu olarak başarı ivmesini sürdürüyor. Bugün Duru, Arko Men, Arko Nem, Komili, Evy Baby, Fax, Activex, Emotion, Blade gibi önemli markaları bünyesinde bulunduran Evyap, Türkiye kişisel temizlik ve bakım pazarının ve ihracatının tartışmasız lideri durumunda. Türkiye, Mısır, Malezya, Özbekistan ve Endonezya tesislerinde ürettiği ürünler, 100’den fazla ülkede alıcı buluyor.

Türk Sabun Sanayisinin Kurucusu Mehmet Rıfat Evyap’ın Hikayesi

Türk sabun sanayisinin kurucusu Mehmet Rıfat Evyap, 1927 yılında Cumhuriyetin kuruluş yıllarının enerjisi ve ruhuyla Erzurum’da temellerini attığı ve küçük mütevazi bir imalathanede başladığı sabun üretimini zaman içinde geliştirerek yerli sabun üretiminde pek çok teknolojinin gelişmesine öncülük etti. Kurucusu olduğu Evyap bünyesinde ilk olarak 1967 yılında piyasaya sunulan Duru sabunları yalnızca ülkemizde değil, aynı zamanda yurt dışı pazarlarda da Türk sabununu başarıyla temsil etti.

Erzurum’da küçük bir atölyede temizliğin en doğal sembollerinden sabun üretimi ile başlayan yolculukta, Mehmet Rıfat Evyap’ın kaliteyi her şeyin üzerinde tutmak için koyduğu üç altın kural onu başarıya ulaştırdı. Bu kurallar ;

– Üstün kaliteli ürünler üretmenin karşılığında alınan en değerli ödül tüketicilerimizin markalarımıza duyduğu güven ve sadakattir.

– Tüketicilerimizin güven ve sadakati en kaliteli üretimini gerektirir ve elde edilen kar mutlaka yatırıma dönüştürülmelidir. Evyap’ta kalite her şeyden önce gelir. Bu nedenle üstün kaliteli ürünler üretebilmek için her koşulda en son teknoloji bulunup kullanılmalıdır.

– Kaliteli ürünler uygun fiyatla üretilip tüketiciye sunulmalıdır.

Bugün son teknolojiyle üretilen ürünler  bu temel ilke çerçevesinde 7’den 70’e herkesin beğenisine sunulmaktadır. Evyap, yakaladığı kalite ile sabundan duş jeline, şampuandan tıraş ürünlerine, cilt bakım kremlerinden kokulu kozmetiğe ve bebek bezinden diş macununa kadar birçok kategoride hayatın vazgeçilmez bir parçası olmuştur.

Mehmet Rıfat Evyap kimdir?

Erzurumlu sabun imalatçısı Mehmet Rıfat Bey, Cumhuriyet’in ilk yıllarında ülkemizde en fazla ihtiyaç duyulan ürünlerin başında gelen sabunlara karşı küçük yaşlardan itibaren büyük bir ilgi duyuyordu. Babası Abdülvahap Efendi ailesinin doğal sabun ihtiyacını karşılamak için sabun bazı hazırlarken ona yardım eden küçük Mehmet Rıfat, henüz bu dönemde sabun üretiminin ne kadar önemli bir iş olduğunu anlamıştı. Babası sabun üretiminin kusursuz olması gerektiğini düşünüyordu. Bu düşüncesini, “Her kalıp sabun bir akittir. 20 bin kalıp sabunun varsa, 20 bin kişiyle akit imzalıyorsun demektir. Sizin sabununuz, her şeyin en iyisinin tahsis edildiği insana hitap edecek. Sen de ona sabun yapıyorsan güzel yapmalısın!” şeklinde ifade eden Abdülvahap Efendi, Mehmet Rıfat Bey için hayatı boyunca etkisinde kalacağı rol model oldu.

1920’lerde Mehmet Rıfat Bey’in sabun imalathanesi

1927 yılında Mehmet Rıfat Bey, çocukluğundan beri ilgi duyduğu sabun üretiminde önemli bir dönüm noktasını geride bıraktı ve küçük bir imalathanede sabun üretmeye başladı. Yeni kurulan Cumhuriyet’in Osmanlı’dan gelen dışa bağımlılığı, sabun üretimine de yansıyor ve ülkede ciddi bir sabun sıkıntısı çekiliyordu. Cumhuriyet’in idealist yönünü kendi kişiliğinde özümseyen Mehmet Rıfat Bey, zeytinyağı sabunu ve kil sabunu üretmek için babasının kullandığı sabun kalıpları ve diğer ekipmanı geliştirerek Erzurum ve çevresinde sabun ihtiyacını karşıladı.

Evyap markalı ilk sabunlar Erzurum’da üretildi.

1930’lu yıllarda Evyap sabunlarının ünü Erzurum’un sınırlarını aştı ve Evyap, bölgesel bir marka haline geldi. Fakat artan talep, sabun üretimini geleneksel yöntemlerle sürdürmeyi olanaksız hale getiriyordu. Bunun üzerine Mehmet Rıfat Evyap, sabun üretiminde modern yöntemleri uygulamak üzere imalathanesine yabancı uzmanları davet etmeye başladı. Fakat II. Dünya Savaşı koşullarında imalathanesine modern ekipmanları getirmeyi başaramadı. Savaş döneminde ordunun ihtiyaç duyduğu sabun üretimini bedelsiz olarak sağlayan Mehmet Rıfat Evyap, ordu içinde bulaşıcı hastalıkların yayılmasını önlemede kilit bir rol üstlendi.

Mehmet Rıfat Evyap’ın İstanbul Yılları

1943 yılına kadar sabun üretimini Erzurum’da sürdüren Mehmet Rıfat Evyap, gerekli ham maddeleri büyük ölçüde İstanbul ve İzmir’den getiriyordu. Bu da ister istemez üretim süreçlerinde çeşitli aksaklıklara yol açıyordu.

Üretim için gerekli hammaddeyi İzmir ve İstanbul’dan getiren Mehmet Rıfat Evyap, bu konuda sık sık sorunlar yaşıyordu. Bölgesini daha da genişletmek ve hammaddeyi kolayca temin edebilmek için Ağustos 1943‘de sabunhanesini Erzurum‘da bıraktı ve İstanbul’a gelerek Vaniköy’de üretime başladı. Burayı seçmesinin en önemli nedeni, deniz yoluyla ham madde taşıyan motorların, ürünlerini Tahtakale’ye naklederek tüketiciye sunulmasını kolaylaştırmasıydı. Deniz üzerinden motorlarla gelen hammadde işlendikten sonra tekrar aynı yolla Tahtakale’deki satıcılara ulaştırılıyordu. Mehmet Rıfat Evyap bu arada İstanbul’da üretim yapmakta olan bir başka sabun firması ile ortaklaşa makinalı sabun üretimine geçti. Bir süre sonra diğer ortağın ayrılmasıyla Ayvansaray ve Tahtakale‘deki fabrikalarda sabun üretimine devam etti. Daha sonra fabrikalarını Silahtarağa’ya taşıyan Evyap, 1958 yılına kadar yeni fabrikasında faaliyetlerini sürdürdü.

1. Dünya Savaşı’nın ardından Mehmet Rıfat Evyap için yeni bir dönem başladı. Bu döneme kadar yerli üretimi geliştirmek için sağlanan destek ve teşviklerin dünya pazarlarıyla bütünleşmek adına kesilmesi, Evyap sabunlarının üretimini olumsuz etkiledi. Artan talebe karşın arz eksikliğini giderme konusunda Mehmet Rıfat Evyap, en büyük desteği oğlu Ahmet Fikret Evyap’tan gördü. Robert Kolej’deki eğitimini sonlandırarak babasına destek vermeye başlayan Ahmet Fikret Evyap, şirket tarihinde yeni bir sayfa açtı. El sabunu, yeşil sabun, beyaz sabun, kokulu sabun, lavanta sabunu, sabun cevizi, hediyelik sabun gibi sabun çeşitlerinin satış ve pazarlamasına dair stratejiler bizzat Ahmet Fikret Evyap tarafından geliştirildi.

1950’li Yıllar ve Tahtakale’deki ikinci imalathane

1950’li yıllarda ülkemizde tıraş sabunu bulmak bir hayli güç ve masraflıydı. 1955 yılında Mehmet Rıfat Evyap, Aris İnciyan’ın sabun fabrikasını devraldı ve bu konuya yöneldi. Tıraş sabunu alanında geliştirdiği yeni ürünleri Arko markasıyla piyasaya sunan Evyap, satışlardan büyük bir gelir elde etti. Bu sayede, uzun yıllardır hayalini kurduğu modern üretim teknolojisini gerçekleştirmek için gerekli kaynağı buldu. Ürün gamını yeni ürün tipleri ve alt markalarla genişletmeye başladı. Özellikle krem çeşitleriyle Arko, yurt dışından getirilen ürünler karşısında büyük bir rekabet gücü yakaladı. Bu gücün esas dayanak noktası, Arko ürünleriyle sağlanan müşteri sadakatiydi.

Mehmet Rıfat Evyap ve Duru Markası

1960’lı yıllarda Mehmet Rıfat Evyap, sabun makinelerine ve otomasyon sistemlerine yaptığı yatırımları arttırdı ve sabun pazarında büyümeyi sürdürdü. 1967 yılında lansmanı yapılan Duru markası, Evyap ailesinin sabun pazarındaki gücünü arttırma isteğini yansıtıyordu. Nitekim, Mehmet Rıfat Evyap ve oğulları için sabun üretimi bir iş olmanın ötesinde, bir tutku halini almıştı. O kadar ki, fabrikada yere düşen bir sabun parçasının bile çöpe atılmasına kıyamıyorlardı. Marka ismi konusunda günlerce süren arayışın ardından, Ahmet Fikret Evyap’ın ağzından çıkan Duru ismi üzerinde anlaşma sağlandı. Böylelikle Duru, Evyap’ın yeni sabun markası olarak tüketiciyle buluştu.

1967 yılında Duru markalı sabunların üretimine başladı. 1970’lerde Türkiye’de yaşanan siyasi ve ekonomik olumsuzluklara rağmen ilk TV tanıtımına 1971 yılında Arko markası ile girildi. 1975 yılında Ayazağa‘daki yeni fabrikanın temelleri atıldı. 1980 yılında Silahtarağa’dan Ayazağa’daki bu yeni fabrikaya taşınıldı. Duru markasıyla ilgili sabun reklamları 80’li yılların başında başladı. İlk büyük ihracat 1980 yılında İran’a Amber markalı sabun ile gerçekleştirildi.

Ahmet Fikret Evyap’ın Pazarlama Stratejisi

Duru markasının yükselişini sağlayan en önemli unsur, Ahmet Fikret Evyap‘ın satış ve pazarlama konusunda geliştirdiği stratejiydi. Kurucunun oğlu Ahmet Fikret Evyap, vizyoner stratejileriyle şirketi büyüttü. Nitekim kendisi, pazarda yükselişin her işe yarayan bir sabun yapmakla mümkün olduğuna inanıyor, tuvalet sabunu, çamaşır sabunu, banyo sabunu ve diğer sabun çeşitleri ile ürün gamını genişletmek istiyordu. Ayrıca, ürün çeşitliliğine eşlik eden yüksek kalite, yabancı ürünlerle rekabette yerliliğe vurguyla tüketiciye sunulmalıydı. Bu amaç doğrultusunda Evyap, reklam çalışmalarında yerlilik vurgusuna büyük önem verdi.

Yerlilik vurgusuna büyük önem verildi

1970’lerin ortalarında Duru markasının ürün çeşitliliği 20’nin üzerine ulaştı. Zaman içinde Duru sabunlarına kolonya, şampuan, duş jeli gibi yan ürünler eklendi. 1978 yılında ilk dış ticaret Kıbrıs’a gerçekleştirildi. Bir yıl sonra Duru ürünleri İran pazarına giriş yaptı. 1980 yılında Ayazağa’daki yeni fabrikasında hizmet vermeye başlayan Duru markasının ürün çeşitliliği günümüzde, el bakımı kategorisinde katı sabunlar ve sıvı sabunlar ile vücut bakımı kategorisinde katı sabunlar ve duş jelleri üzerinde yoğunlaştı. Ayazağa’daki tesislerin zamanla kent içinde kalacağı öngörüsüyle 1990’ların başında Tuzla’da arazi alındı. Ardından Özelleştirme İdaresi’nden Yarımca Porselen’in arazi ve limanı satın alındı. Tuzla Tesisleri inşa edildi ve dördüncü liman işletmeciliğine başlandı.

EVYAP’ın  Kronolojik Gelişim Süreci

1927’de EVYAP’ın kuruldu ve İlk sabun üretimi gerçekleşti, 1943 yılında Şirket ve aile İstanbul’a taşındı, 1957 yılında Arko markası ve 1967’de Duru markası doğdu, 1978’de Kıbrıs’a ilk ihracat yapıldı, 1979’da İran pazarına girildi, 1980’de Ayazağa yerleşkesi faaliyete geçti, 1989’da Sovyetler Birliği ihaleleri kazanıldı, 1992’de Duru, Arko ve Fax markaları ile yurtdışı tanıtımlarına başlandı, 1994’de Evyap International şirketi kuruldu, 1998’de Duru Limon Kolonyası lansmanı yapıldı, 2002’de Evyap Mısır tesisleri faaliyete geçti, 2003’de Bebek bezi üretimine başlandı ve Evybaby lansmanı yapıldı, Evyap Limanı açıldı, 2005’de Evyap Limanı’nın konteyner işletmeciliğine başlandı, 2006’da Aromel firması satın alındı, 2012’de Malezya tesislerinin temelleri atıldı, 2014’de Malezya fabrikası faaliyete geçti, 2017’de 90. Yıl kutlamaları yapıldı, 2019’da Malezya fabrikasında kapasite artışı ve ek yatırımlar gerçekleştirildi, 2025’de Özbekistan’ın başkenti Taşkent’te yatırıma başlandı, 2026 yılında Endonezya fabrikasının açılışı yapıldı.

AR-GE Çalışmaları

1989 yılında faaliyetlerine başlayan Evyap Ar-Ge, 2014 yılında 5746 sayılı Ar-Ge merkezi kanunu uyarınca kozmetik sektöründe tescil almaya hak kazanan ilk Ar-Ge Merkezi oldu. Evyap, Türkiye’de en çok Ar-Ge harcaması yapan ilk 200 şirket arasında yer aldı. Ar-Ge bölümünde çoğunluğu kadın ve kimya mühendisliği bölümü mezunu 30’un üzerinde araştırmacı bilim insanları Ar-Ge çalışmaları yapıyor.

Mısır’da fabrika Kuruldu

Türkiye’deki tesislerinin yanı sıra 1999 yılında Mısır’ın İskenderiye kentinde Evyap Egypt kuruldu. Tesis, 2002 yılında faaliyete geçti. Toplam Alanı 60.000 m², kapalı alanı 33.000 m² olan fabrikada 315 çalışanıyla Sabun ve Sıvı Sabun üretimi yapılıyor. Evyap Egypt, ürünlerinin %50’sini Mısır iç pazarına, geri kalan %50’sini ise Afrika ve Orta Doğu ülkelerine ihraç ediyor.

Aromel Kozmetik’i satın aldı

Evyap Kasım 2006’da kozmetik sektörünün öncü firmalarından olan ve 30 yıllık bir birikime sahip Aromel Kozmetik’i satın alarak bünyesine kattı. Böylece kişisel bakım ürünlerine Bellissima, First Class, Privacy, Match, Emotion Deodorant ve Parfümlerini, Saten Ağda ve Bellissima Saç Boyalarını ekledi.

Malezya’da Fabrika Kuruldu

Palm yağının kaynağı olan Malezya ve Endonezya’ya yatırım yapma kararı 2010 yılında verildi. Evyap, 2012 yılında Malezya’nın Johor bölgesinde yaklaşık 130 milyon dolarlık yatırımla dev bir oleokimya tesisi kurdu. 225.000 m² toplam, 120.000 m² kapalı alanda 2014 yılında faaliyete başlayan fabrikada Sabun, Yağ Asitleri, Gliserin ve Esterler üretilmeye başlandı. Evyap Life Chemistry fabrikasında yıllık yaklaşık 400 bin ton oleokimyasal ve sabun makarnası üretiliyor. Bu tesisler Evyap’ı sektöründe dünyada ilk 10 içerisine taşıdı. Malezya’daki tesisler, şirketin toplam cirosunun yaklaşık yarısına yakınını sağlıyor. Malezya fabrikasının tam kapasiteyle çalışmasının ardından Evyap, rotasını Endonezya’ya çevirerek bölgedeki büyümesini sürdürüyor.

 

Özbekistan’da Fabrika

Evyap, 2025 yılında Özbekistan’ın başkenti Taşkent’te bebek bezi ve Activex likit sabun üretimi için yeni bir üretim tesisinin temelini attı.

Endonezya’da Fabrika

Evyap, 2026 yılında Endonezya’da 130 milyon dolarlık yeni üretim tesisini devreye aldı. Fabrika, Kuzey Sumatra’daki Sei Mangkei Özel Ekonomik Bölgesi’nde, dünyanın en stratejik deniz ticaret yollarından biri olan Malakka Boğazı’na yakın bir konumda yer alıyor. Bu stratejik konum sayesinde üretim; Doğu Asya, Güney Asya, Orta Doğu, Avrupa ve Afrika pazarlarına daha hızlı ulaştırılabilecek.

Yeni Pazar Stratejileri

Hızlı tüketimde Evyap için en değerli ve ikinci büyük pazar Rusya. İleride bu ülkede üretim yapma ihtimali ve potansiyeli bulunuyor. Hızlı tüketim alanında yakın coğrafyada etkin olan Evyap, Uzak Doğu üzerinden ABD’ye açılmayı planlanıyor. Tayvan ve Hindistan’da daha aktif hale gelinmesi, Endonezya’da stratejik üetim tesis konumuyla buradan özellikle Afrika, Orta Doğu, Güney Asya, Doğu Asya pazarlarına yönelinmesi hedefleniyor. Ayrıca Irak, önemli bir Pazar olup Irak’ta üretim yapan bir sabun şirketini satın almak için araştırmalar, görüşmeler devam ediyor.

Evyapport Türkiye’nin 4.Büyük Özel Limanı

Tüm bunların yanında, Evyap, uluslararası arenada söz sahibi olmasını sağlayan Evyapport ile Kocaeli ilinin Körfez ilçesinde bulunan Türkiye’nin 4. büyük özel limanı unvanını da elinde bulundurmaktadır. 2003 yılında sıvı terminali ile faaliyete başlayan Evyapport, 2005 yılı itibariyle konteyner terminalini operasyonel hale getirerek, hizmet kapsamını bölge ihtiyaçları doğrultusunda geliştirdi. 2011 yılında İstanbul-Ankara ana demir yolu hattına iltisak hattı ile bağlanan Evyapport, müşterilerine intermodal taşıma imkanı sunabilen ilk özel liman işletmesi oldu. 2024 yılında Dubai merkezli DP World ve Evyap Grubu, Türkiye’deki iki büyük liman altyapısını birleştirmeyi amaçlayan stratejik bir birleşmeyi tamamladı. Yeni tüzel yapıda DP World, Evyapport’un %58’ine, Evyap Grubu ise DP World Yarımca’nın %42’sine sahip oldu.

Asırlık Olmanın 3 Kriteri

“Yüz yıllık şirket” Evyap’ı bugüne kadar getiren 3 temel faktör var. Birincisi, bütün paydaşların kazanma hakkına saygı duyulmasıdır. Paydaş olarak da çalışanlar, tedarikçiler, bayiler, müşteriler ve devlet geliyor. İkincisi, ailenin ve profesyonellerin işe tutkuları, üçüncü olarak da, ülkeye ve yapılan işin geleceğine olan inancın önemidir.

Sosyal Projeler

1992 yılında hayata veda eden Mehmet Rıfat Evyap, yaşamı boyunca hayır işlerine önem verdi ve ömrünün son döneminde hep bir okul yaptırmak istedi. Vefatının ardından oğulları Ahmet Fikret Evyap ve Mehmet Fethi Evyap, bu isteği gerçekleştirdi. Fabrika binalarına yakınlığı ve bölgede endüstriyel teknik okul olmaması nedeniyle Ayazağa’da yapımına başlanan ve 1998 yılında dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel tarafından açılışı gerçekleştirilerek Millî Eğitim Bakanlığı’na devredilen Mehmet Rıfat Evyap Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi, Mehmet Rıfat Evyap’ın hayatı ve başarılarını yeni nesillere aktarıyor.

Evyap’ın Eğitimden afet desteklerine kadar geniş bir yelpazede yürütülen kurumsal sosyal sorumluluk çalışmaları bulunmaktadır. Özel Mürüvvet Evyap Okulları ise Evyap Holding’in iki hayırsever hissedarı tarafından, vefat eden kız kardeşleri adına 2008 yılında İstanbul Avrupa yakasında Sarıyer’de kurulmuştur. Bünyesinde Anaokulu, İlkokul, Ortaokul, Anadolu lisesi ve Fen lisesi bulunmaktadır.