CUMHURİYETİN İLK YILLARINDA TÜRK SANAYİSİ

Kurtuluş Savaşı’ndan yeni çıkmış, ekonomisi dışa bağımlı, sanayi devrimini ıskalamış ve üretemeyen bir Osmanlı Devleti’nden bir enkaz devralan, imkânsızlıklar içerisinde büyük bir Kurtuluş Savaşı mücadelesi vererek bağımsızlığını kazanan ülkenin ikinci savaşı da kalkınma alanında oldu.

1915 istatistiklerine göre Osmanlı Devleti’nde 10 işçiden fazla işçi çalıştıran 282 işyeri bulunuyordu ve bunların 170 kadarı İstanbul ve çevresinde, 60’ı İzmir’de, geri kalanı Bursa, Manisa, İzmit ve Adana’daydı. Bu 282 sanayi kuruluşundan yüzde 85’i yabancıların, yüzde 15’i ise Türklerin elindeydi. 1923’te ülkenin 50 bin ton olan şeker ihtiyacının tamamı dışarıdan karşılanıyordu. Yılda 4 milyon kilo deri ithal ediliyor, sanayi işletmelerinin sadece yüzde 4,32’sinde motor kullanılıyordu.

Üretmeyen, dışa bağımlı ve borçlu Osmanlı’nın mirasını, üzerine büyük bir savaş sonrası devralan genç cumhuriyet, büyük bir sorumlulukla karşı karşıyaydı. Mustafa Kemal Atatürk ve arkadaşları, halkın büyük fedakârlıklarıyla kurmuş oldukları yeni cumhuriyeti ayağa kaldıracak kararları hızlıca almak, uygulamak ve çok çalışmak zorundaydı. Güçlü ve sarsılmaz bir temel atmak, gelecek nesillere refah içinde yaşayacakları bir Türkiye bırakmak hayaliyle çalışıyorlardı. Hedefleri büyük, yükleri ağırdı.

Ekonomik açıdan Türkiye Cumhuriyeti’nin 1923 ile 1933 yılları uygulanacak politikaların arayış yılı oldu.

Türkiye Cumhuriyeti, milli bir anlayışla yürüttüğü ekonomik kalkınma çalışmaları sonucunda 46 fabrika kurarak ve ithalatı büyük oranda azaltarak Türkiye Cumhuriyeti’nin bağımsızlığının temellerini attı.

1923-1950 yılları arasında, Cumhuriyet’in kuruluşundan kısa süre önce düzenlenen Birinci İzmir İktisat Kongresi’nden başlayarak ekonomide plânlı kalkınmaya önem verildi. 1933 yılında ilk beş yıllık, 1937 yılında da ikinci beş yıllık plan uygulamaya konuldu.

Sanayi istatistiklerine göre 1923 yılına kadar açılmış olan ülke genelindeki bütün fabrikaların sayısı 386 iken, 1923-1933 arasında açılan ülke genelindeki tüm fabrikaların sayısı 1087’ye ulaştı. 1. Sanayi Planı’nın yürürlüğe girdiği 1934-1938 arasında açılan fabrikalarla ülke genelindeki fabrika sayısı 2000’i geçti. 1927 yılı genel istatistiklerine göre Türkiye’de 65 bin 245 büyük küçük, motorlu-motorsuz sanayi kurumu bulunuyordu. Sanayi üretiminin yüzde 80 oranında arttığı bu dönem, tüm dünyaya örnek olan bir ekonomik kalkınma modelini üretim ekonomisini hayata geçirdi.

Atatürk döneminde kurulan fabrikalar sayesinde, 1929-1938 yılları arasında ağır sanayi üretimi yüzde 152, toplam sanayi üretimi yüzde 80 arttı. Kömürde yüzde 100, kromda yüzde 600, diğer madenlerde yüzde 200 yükselme yaşanırken, demir üretimi 0’dan 180 bin tona ulaşmış ve şeker üretimi 200 kat artmıştı. 1926’da başlayan şeker üretimi, 1927-1930 arasında 5 bin 162 tondan 95 192 tona çıktı. Tekstil sanayi, ülkenin tekstil ihtiyacının yüzde 80’ini karşılar duruma geldi. Tekstil ürünleri ithalatı 1927 yılında 51 milyon TL iken, bu rakam 1939’da 11 milyon 900 bin TL’ye düştü. 1924-1929 arasında pamuk ürünleri üretimi 70 tondan 3 bin 773 tona, yün 400 tondan 763 tona, ipek 2 tondan 31 tona ulaştı.

İşte Atatürk Döneminde Kurulan Fabrikalar :

Ankara Fişek Fabrikası (1924), Gölcük Tersanesi (1924), Şakir Zümre Fabrikası (1925), Eskişehir Hava Tamirhanesi (1925), Alpullu Şeker Fabrikası (1926), Uşak Şeker Fabrikası (1926), Kayseri Uçak Fabrikası (1926), Kırıkkale Mühimmat Fabrikası (1927), Bünyan Dokuma Fabrikası (1927), Eskişehir Kiremit Fabrikası (1927), Kırıkkale Elektrik Santrali ve Çelik Fabrikası (1928), Ankara Çimento Fabrikası (1928), Ankara Havagazı Fabrikası (1929), İstanbul Otomobil (Ford) Montaj Fabrikası (1929’da anlaşma onaylandı), Kayaş Kapsül Fabrikası (1930), Nuri Killigil Tabanca, Havan ve Mühimmat Üretim Tesisleri (1930), Kırıkkale Elektrik Santrali ve Çelik Fabrikası (1931), Eskişehir Şeker Fabrikası (1934), Turhal Şeker Fabrikaları (1934), Konya Ereğlisi Bez Fabrikası (1934), Bakırköy Bez fabrikası (1934), Bursa Süt Fabrikası (1934), İzmit Paşabahçe Şişe ve Cam Fabrikası (1934 temel atma), Zonguldak Antrasit Fabrikası (1934 temel atma), Zonguldak Kömür Yıkama Fabrikası (1934), Keçiborlu Kükürt Fabrikası (1934), Isparta Gülyağı Fabrikası (1934), Ankara. Konya, Eskişehir ve Sivas Buğday Siloları (1934 meclis onayı), Paşabahçe Şişe ve Cam Fabrikası (1935), Kayseri Bez Fabrikası (1934 temel atma), Nazilli Basma Fabrikası (1935 temel atma), Bursa Merinos Fabrikası (1935 temel atma), Gemlik Suni İpek Fabrikası (1935 temel atma), Keçiborlu-Kükürt Fabrikası (1935), Ankara Çubuk Barajı (1936), Zonguldak Taş kömürü fabrikası (1936), Barut. Tüfek ve Top Fabrikaları (1936), Nuri Demirağ Uçak Fabrikası (1936), Malatya Sigara Fabrikası (1936), Bitlis Sigara Fabrikası (1936), Malatya Bez Fabrikası ( 1937 temel atma), İzmit Kağıt ve Karton Fabrikası (1934 temel atma), Karabük Demir Çelik Fabrikası (1937 temel atma), Divriği Demir Ocakları (1938), İzmir’de klor fabrikası (1938 temel atma), Sivas Çimento Fabrikası (1938 temel atma).

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir