TÜRKİYE’NİN İLK UÇAK BOMBASI FABRİKASINI KURAN MİLLİ KAHRAMAN ŞAKİR ZÜMRE
Savunma sanayi alanında üretim yapan ilk özel fabrika, Şakir Zümre tarafından 1925 yılında tamamı yerli birikim ve sermaye ile Haliç’te temelleri atılan mühimmat fabrikasıdır.
Şakir Zümre Kimdir ?
Mareşal Fevzi Çakmak’ın yakın akrabalarından biri olan Şakir Zümre, 1885 yılında Varna’da doğdu. İlk öğrenimini burada tamamladıktan sonra Cenevre’ye gitti. Burada hukuk alanında eğitim aldı. I. Dünya Savaşı sırasında da Varna Türk milletvekili olarak Bulgar Parlamentosu’na girdi. Bu dönemde Sofya’da yarbay rütbesiyle Türk Askeri Ataşeliği görevinde bulunan Mustafa Kemal ile tanışarak yakın dostluk kurdu. İstiklal Savaşı’nın başlaması üzerine de Anadolu’ya silah ve cephane göndererek milli mücadeleye destek verdi.
Ulusal bağımsızlık savaşı kazanılıp Cumhuriyet ilan edildikten sonra Şakir Zümre Türkiye ‘ye gelip yerleşti. Atatürk’ün de desteğini aldıktan sonra ülkemizin askeri anlamda ki ilk özel sektör fabrikasını kurdu. Şakir Zümre kurmuş olduğu bu fabrika ile Türk ordusunun uzun süre silah ve cephane ihtiyacını büyük ölçüde karşıladı. İlk zamanlarda fabrikada çalışan işçi ve ustalar Bulgaristan’dan getirilen kişiler olsa da 1930’lu yıllardan itibaren kadronun tamamına yakınını Türk çalışanlardan oluştu.
Fabrika kısa sürede cephane üretimi hakkında büyük bilgi birikimi ve tecrübeye ulaşarak Türk Hava Kuvvetleri’ nin 100 , 300 , 500 ve 1000 kg’lık bombalarını üretmeye başladı. Bir yandan hava kuvvetlerinin bombalarını üretirken diğer yandan Türk Deniz Kuvvetleri’nin ihtiyacı olan cephanelerini de üretiyordu. Hatta ilk denizaltı bombalarıda burada üretildi. Yine Kara Kuvvetleri için cephane, el bombası, işaret ve aydınlatma fişekleri, kara mayınları gibi bir çok mühimmat Türk mühendis ve teknisyenleri tarafından bu fabrikada üretilerek Silahlı kuvvetlerimizin ihtiyacı karşılandı. Hatta fabrika Yunanistan , Bulgaristan , Polonya ve Mısır gibi ülkelere ihracat da yapmaya başladı.
Ancak Türkiye’nin NATO’ya girmesi sonucunda silah üretimine yasak gelmiş ve yapılan silah yardımıyla ülkenin silah ihtiyacı karşılanmıştır.
Atatürk’ün ölümü ve II.ci dünya savaşından sonra Amerika ile imzalanan Marshall yardımları Şakir Zümre için sonun başlangıcı oldu. 1948-1951 yılları arasında ABD’nin Türkiye’ye yapmaya başladığı Marshall yardımları ve Türkiye’nin NATO’ya girmesi neticesinde Amerika’nın silah fabrikasının kapatılmasını istemesi ile fabrikadan yapılan tüm alımlar iptal edildi. ABD, elindeki eski ve kullanılmış silahları güya yardım diye veriyordu. Türkiye’nin ilk milli fabrikalarından olan Şakir Zümre fabrikasından alımlar durdurulunca sipariş alamayan fabrika üretime son vermek zorunda bırakıldı.
Böylece fabrikada savunma sanayi için üretilen uçak bombaları, denizaltı bombaları , mayın, el bombaları, aydınlatma fişekleri hatta 5 beygirlik mazotla çalışan motorlar yerine Kumbara ve Soba üretilmeye başlandı. 1966 yılında Şakir Zümrenin vefat etmesi üzerine de fabrika 1970 yılında kapatıldı …
Cumhuriyetle yaşıt savunma sanayiindeki Şakir Zümre’nin sıfırdan var ettiği milli kurum böylece yok edildi. O fabrika kapatılmasaydı ve devlet üretimi destekleseydi bugün savunma sanayisinde kimbilir hangi seviyelerde olacaktık. Ama olmadı.
Bu millet Şakir Zümre, Nuri Demirağ, Vecihi Hürkuş, Nuri Killigil gibi milli kahramanlarını asla unutmayacaktır. Allah rahmet eylesin mekanı cennet olsun.
Dr. İlhami Pektaş