UÇAK MOTOR ÜRETİCİLERİ

Bu İki Dev firma ve bunlardan başka irili ufaklı diğer uçak üreten firmalar uçak motoru üreten başka şirketlerden alırlar motorlarını.

Uçak motoru üreten bir çok irili ufaklı firmalar olsada en Büyük Üç tane firma vardır.

Dünyanın en büyük uçak motoru üreticileri

Ticari uçak üretimi Boeing ve Airbus gibi iki büyük oyuncunun hakimiyetinde olsa da, motor endüstrisi de benzer şekilde dar bir rekabet alanına sahip. Küresel uçak motoru pazarının %99’unu dört büyük şirket oluşturuyor: Rolls-Royce, Pratt & Whitney, CFM International ve General Electric.

Dördü arasında CFM en büyük pazar payına sahip ve onu Pratt & Whitney yakından takip ediyor . General Electric ve Rolls-Royce genel olarak daha küçük paylara sahip olsa da geniş gövdeli pazarda hakim konumdalar.

Dünya’nın Önde Gelen Uçak Motoru Üreticileri

Büyük Üreticiler

General Electric, 33 binden fazla motoru halen kullanan 172 bin çalışanlı şirket

Rolls-Royce, dünyanın en büyük uçak motoru üreticisi, 16 milyar dolar piyasa değeri

Pratt & Whitney, 85 binden fazla motoru olan 16 binden fazla müşteriye sahip

Williams International, özel jet motorları üreten 1954’te kurulan firma

Honeywell, 133 milyar dolar piyasa değerli, uzay sistemleri için de motor üretiyor

Türkiye’deki Üreticiler

TUSAŞ Motor Sanayii A.Ş. (TEI), 1985’te kurulmuş, 12,8 milyar TL piyasa geliri

TEI’nin %50,5’i TUSAŞ’a, %46,2’si General Electric’e ait

Türkiye’nin ABD’den almak istediği F110 motoru

KAAN’ı üreten şirket olan Türk Havacılık Uzay Sanayii AŞ’nin (TUSAŞ) paylaştığı bilgilere göre uçağın test uçuşları ve prototipleri için Amerikan yapımı F110 motoru kullanıldı.

General Electric (GE) Aerospace tarafından üretilen bu motor, F-16 ve F15EX Eagle II’lerde de kullanılıyor.

GE’nin internet sitesindeki bilgilere göre 17 ülke, savaş uçaklarında bu motoru kullanıyor.

F110’ların bazı parçaları Türkiye’de TUSAŞ tarafından üretiliyor.

Kaan’ın motorunun ABD yapımı olması ‘yerli’ ve ‘milli’ tartışması başlattı. Oysa savaş uçaklarının ilk prototiplerinde yabancı motor kullanmak dünya çapında yaygın bir uygulama…

Çin’in J-20 savaş uçakları şu an dünyanın en iyi 5. Nesil savaş uçağı olarak kabul ediliyor.

Bu uçakların ilk prototipi Rusya’dan alınan Saturn/Lyulka 117S/AL-41F motoruyla uçtu.

Rusya, zaman içerisinde motor sağlamada sorun çıkarınca, Çin 24 adet SU-35 uçak ve uçak başına 8 motor alarak J-20’leri hizmete sokabildi.

Bu sırada da yerli motor geliştirme çabalarını sürdürdüler ve yerli W15 motorlarını 2023’ten itibaren hizmete soktular.

Sadece Çin değil İsveç yapımı Saab-Gripen 4.5 nesil savaş uçaklarını da inceleyecek olursak:

Brezilya Hava Kuvvetleri başta olmak üzere çok sayıda kullanıcısı olan Saab-Gripen’ler GE’nin F-404 motoruyla uçuyorlar.

Kaan, filoya katılıncaya kadar üretilen her prototip yüzlerce testten geçecek.

En önemlileri yıldırım testi, iniş takımları testi, azami tırmanma, çoklu hedef takibi, radar sinyallerini emme testleri diyebiliriz.

Dolayısıyla da Kaan ‘ın her şart altında havada olması gerekiyor.

Zaten savaş uçaklarının ilk havalanan haliyle filoya katılan hali arasındaki farkı da bu testler sağlıyor.

Yine ABD’li üretici GE Aerospace, F-15’lerde kullanılan motorlarını üretip, uçağın ana üreticisi McDonnell Douglas’a sattı.

Bu sadece savaş uçakları için geçerli bir durum değil, Avrupa ortak üretimi Airbus yolcu uçaklarında ABD’de üretilen motorlar kullanılır.

Hepimizin aklındaki soru şu, ABD, motor vermeyerek Kaan’ın üretim sürecini durdurabilir mi?

Cevap basit, hayır durduramaz.

Türkiye kendi filosundaki F-16’lar için zaten yedek motorlara sahip.

Velev ki, Kaan testleri için kullanılacak motor bulunamadı, o zaman bir başka ülkeden motor alınır, Kaan üzerinde bazı tasarım değişiklikleri yapılır ama yerli motor gelinceye kadar proje yine durmaz.

Dolayısıyla karamsar olmamıza neden olacak bir durum söz konusu değil.

Bakın Çin yapımı savaş uçağı Rus, İsveç yapımı savaş uçağı ABD üretimi motorlarla uçtular ama Çin ve İsveç’in diye tanımlandılar.

Savaş uçaklarında fikri mülkiyetin önemini kavramak adına bunu aklımızdan çıkarmamak lazım, Kaan, yerli ve milli bir uçaktır.

Her uçak üreten firma ya da Devlet onun motorunu üretmek zorunda değil.

Fakat bizim Kaan’ımız başka.

Onu da motorunu da biz üretiyoruz. Uzun süren test ve denemelerden geçiyor bu yolculuk. Bize birazcık daha zaman lazım o kadar.

F35 motoru 13 yılda üretildi mesela…

Dünyada jet motoru üretebilen ülkeler. Bu ülkelerin hepsi aynı seviyede olmadığı için üç sınıfa ayrılırlar.

Tam kapsamlı üretim yapabilen ülkeler (ABD, Çin, Rusya, Birleşik Krallık, Fransa), hem askeri hem de sivil alanda güçlü motorlar üretebilirler.

Orta ölçek üreticiler ise Almanya, İsveç, İtalya, Ukrayna, Hindistan, Japonya, genellikle ortaklıklar yapıyor ve belirli alanlarda güçlü oluyorlar.

Yeni gelişen üreticiler ise Türkiye, Çekya, İran, daha çok sınırlı ve küçük projelerde yer alıyorlar.