KARBON AYAK İZİ NEDİR?
Dünya son dönemde iklim krizi, küresel ısınma, hava kirliliği gibi birçok sorunla karşı karşıya. Yüzyıllar içinde dünyaya verilen bu zararın yıkıcı sonuçlarının yaşandığı bugünlerde dünyayı tekrar yaşanabilir hale getirmek adına atılan her adım çok tabiki çok değerli.
Kurumsal ya da bireysel faaliyetlerin bir sonucu olarak atmosferde artan sera gazı miktarının karbondioksit cinsinden hesaplanmasına karbon ayak izi denir. Bir nevi dünyanın doğal dengesini bozacak şekilde attığımız her adım, yani doğaya verdiğimiz zararlar karbon ayak izi olarak tanımlanır ve atmosfere salınan sera gazlarının, karbondioksit eşdeğeri üzerinden ölçümü ile hesaplanır. Isınma, ulaşım, beslenme, üretim ve tüketim alışkanlıklarımızla dünyaya bıraktığımız bu görünmeyen iz, ekolojik ayak izimizin yüzde 60’ını oluşturur. Artan karbon salınımı, kuraklık, yangın, sel gibi aşırı hava olaylarını tetikleyerek yaşamın tüm katmanlarını tehdit eder hale getirdi.
Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi’ne göre, atmosferdeki karbondioksit oranı 1880’de 291 ppm iken 2024 için küresel ortalama CO₂ seviyesi 422.7 ppm olarak belirlendi. Günümüzde karbon salınımının yüzde 82’si fosil yakıt kullanımından kaynaklanıyor. Ancak bu tablo değişebilir: Uluslararası Enerji Ajansı’nın öngörüsüne göre, dünya 2050’ye kadar net sıfır emisyona ulaşırsa bugünün çocukları büyükanne ve büyükbabalarından 10 kat daha az CO₂ salacak.
Karbon ayak izi, doğrudan ve dolaylı olmak üzere ikiye ayrılır. Bireysel seçimler, doğrudan etkiler yaratır: Özel araç yerine toplu taşıma ya da bisiklet tercih etmek, mevsimsel ve yerel gıda tüketmek, geri dönüşüme önem vermek, enerji kullanımını gözden geçirmek… Bunlar küçük gibi görünen ama büyük değişimlerin yapıtaşlarıdır.
Bireysel olarak karbon ayak izini artıran davranışlar:
– Şahsi araç kullanımı karbon ayak izinde önemli bir artışa neden olmaktadır. Şahsi araç kullanımını azaltarak günlük hayatta toplu taşıma ya da bisiklet kullanmak karbon ayak izini azaltmak noktasında etkilidir.
– Kış aylarında ısınma ihtiyacının giderilmesi için kömür ve doğalgaz gibi fosil yakıtlar çok sık kullanılıyor. Bu da karbon ayak izinde artışa neden oluyor. Fosil yakıtların yaşam alanlarında kullanılması yerine güneş enerjisi ile ısınma bir alternatif olabilir. Ya da fosil yakıt kullanımı devam edecekse evin yalıtımı yapılmalı ve fosil yakıt kullanımı en aza indirilmelidir.
– Elektrik tüketimi hem evlerde hem de iş yerlerinde aydınlatmadan ısınmaya kadar birçok alanda kullanılmaktadır. Elektrik tüketiminin karbon ayak izini etkileyemeyecek noktaya gelebilmesi için elektriğin rüzgâr, güneş ya da hidroelektrik gibi yenilenebilir kaynaklardan sağlanması çok önemlidir. Bu noktada karbon ayak izi artışı engellenebilir.
– Gıda tüketimi ve giysi kullanımı da karbon ayak izini etkileyen faktörler arasında yer alır. Özellikle üretim aşamasında çevreye zararı fazla olan ürünleri tüketmemek, gıda israfı yapmamak, gereksiz kıyafet alışverişi yapmamak ve ikinci el ürünler tercih etmek karbon ayak izini azaltmakta etkili yöntemlerdir.
Kurumsal olarak karbon ayak izini azaltan olaylar:
– Sanayileşmeyle birlikte enerji ihtiyacı da arttı. Endüstriyel enerji tüketiminin yenilenebilir kaynaklar ile sağlanması karbon ayak izi artışını büyük oranda azaltabilir.
– Artan nüfusun besin ihtiyacını karşılamak için tarım ve hayvancılık faaliyetleri de her geçen gün genişliyor. Bu da daha fazla arazi kullanımı ve artan hayvancılığın beraberinde metan gazının da artması anlamına geliyor. Ayrıca tarım arazileri genişlerken ormanlar azalıyor.
– Tüm uluslararası taşımacılıkta ulaşımın karbon ayak izi üzerinde büyük etkisi olduğu aşikar.
– Kurumların, firmaların ve devletlerin doğru atık yönetimi politikaları benimsemeleri karbon ayak izinin azalması için oldukça faydalı sonuçlar sağlar. Etkili bir atık yönetimi süreci yürütüldüğünde, üretimde daha az ham madde harcanması mümkün olur. Bu da enerji tasarrufu sağlar. Daha fazla üretim için daha az kaynak kullanımı sağlanırken, zaman ve kaynak tasarrufuyla karbon ayak izi artışı azaltılabilir.
Bu yöntemlerin dışında karbon ayak izini azaltmanın birçok yolu da vardır. Azaltma yöntemlerinin etkili olabilmesi için öncelikle isabetli ve doğru sonuçları olan karbon ayak izi hesaplamaları yapılması gerekmektedir. Doğru sonuçlar sayesinde hangi alanlarda önlem alınması gerektiğini kolayca belirlenebilecektir.
Kaynak:
1.Ayça Ceylan
2.İş Bankası Blog