BAŞARI HİKAYESİ: TSMC SEMICONDUCTOR

Bir şirket düşünün. Kendi telefonunu üretmiyor, bilgisayar satmıyor, otomobil ve uçak yapmıyor. Ama Apple’ın iPhone’larından NVIDIA’nın yapay zekâ işlemcilerine kadar dünyanın en gelişmiş teknolojilerinin arkasında onun fabrikaları bulunuyor. Bu şirketin adı TSMC: Taiwan Semiconductor Manufacturing Company.

Hikâyesi ise 1980’lerde Tayvan’a dönen bir mühendisin sıra dışı fikriyle başladı. 1931 yılında Çin’de doğan Morris Chang, eğitimini ABD’de tamamladı. MIT ve Stanford’da öğrenim gördü. Ardından yarı iletken sektöründe uzun yıllar çalıştı. Özellikle Texas Instruments’ta üst düzey yöneticiliğe kadar yükseldi. 1985 yılında Tayvan’a giderek devlet destekli Endüstriyel Teknoloji Araştırma Enstitüsü’nün (ITRI) başına geçti. Burada yarı iletken sektörünün geleceğini değiştirecek bir iş modeli geliştirdi.

1987 yılında büyük yarı iletken şirketleri genellikle çiplerini hem tasarlıyor hem de kendi fabrikalarında üretiyordu. Morris Chang ise farklı bir model önerdi:
“Biz kendi markamızla çip tasarlayıp satmayacağız. Başka şirketlerin tasarladığı çipleri üreteceğiz.” Böylece 1987 yılında TSMC kuruldu. Şirketin temelinde, bugün pure-play foundry olarak bilinen sözleşmeli yarı iletken üretim modeli vardı. Bu sistem sayesinde teknoloji girişimleri, milyarlarca dolarlık fabrika yatırımı yapmadan kendi işlemcilerini tasarlayabilecekti.

Günümüzde gelişmiş bir çipi tasarlamak ile onu fiziksel olarak üretmek birbirinden farklı uzmanlıklar gerektiriyor. Apple, NVIDIA ve Qualcomm gibi şirketler çeşitli işlemcilerin tasarımını yaparken TSMC, bu tasarımların önemli bir bölümünü fabrikalarında üretiyor.

Bu üretim için nanometre ölçeğinde üretim, son derece hassas makineler, ileri malzemeler ve milyarlarca dolarlık tesisler gerekiyor. TSMC’nin rekabet avantajı yalnızca fabrikalarının büyüklüğünden değil, üretim teknolojisi ve yüksek verimlilik konusundaki uzmanlığından geliyor.

Yapay zekâ sistemlerinin gelişmesiyle yüksek performanslı işlemcilere olan talep hızla büyüdü. NVIDIA’nın yapay zekâ hızlandırıcılarında kullanılan gelişmiş çiplerin üretiminde TSMC kritik bir rol üstleniyor. Akıllı telefonlardan veri merkezlerine kadar çok sayıda sektör, şirketin üretim kapasitesine bağımlı hale geldi. TSMC’nin başarısı yalnızca ekonomik değil, jeopolitik açıdan da önem taşıyor.

Ülkemizde ise Rahmetli Erbakan hoca zamanında 1970’lerin ortalarında bir devlet girişimi olarak Türkiye’de yarıiletken devre elemanları üretmek üzere TESTAŞ kurulmuştu. Ama sonu getirilemedi, yapılan yatırımlar amacına ulaşamadı. TESTAŞ’ın yarıiletken araştırma ve tasarım birimi olarak 1983 yılında kurulan YİTAL daha sonra TÜBİTAK BİLGEM bünyesinde önemli bir yarıiletken teknolojileri araştırma laboratuvarı haline geldi. Aydın’daki fabrika 1997 yılında kapandı. Ankara’daki TESTAŞ, 1998’de ODTÜ’ye devredildi. 2008 yılında TESTAŞ tesisleri üzerinde Mikro Elektro Mekanik Sistemler Alanında Araştırma ve Uygulamalar yapan ODTÜ MEMS Merkezi kuruldu.