PATATES CİPSİ NASIL İCAT OLDU
Bugün dünyanın hemen her marketinde satılan patates cipsinin ortaya çıkışına ilişkin en meşhur hikâyelerden biri, bir şef ile yemeğini sürekli geri gönderen müşterisi arasındaki anlaşmazlığa dayanıyor. Hikâye 1853 yılında ABD’nin New York eyaletindeki Saratoga Springs bölgesinde George Crum’un çalıştığı Moon Lake House’da başlıyor.
Şef George Crum, dönemin popüler restoranlarından Moon’s Lake House’da çalışıyordu.
Bir gün restorana gelen müşteri kızarmış patates sipariş etti.
Ancak önüne gelen patatesleri beğenmedi: “Bunlar çok kalın.”
Patatesler mutfağa geri gönderildi.
Crum daha ince kesti.
Müşteri yine beğenmedi.
Tekrar mutfağa gönderdi.
Rivayete göre müşteriye ders vermek isteyen Crum, patatesleri neredeyse kâğıt inceliğinde dilimledi. Kızgın yağda iyice kızarttı. Üzerine tuz attı.
Üstelik dilimleri çatalla tutulamayacak kadar ince ve çıtır hale getirdi.
Amacı müşterinin bu patatesleri hiç beğenmemesiydi. Fakat tam tersi oldu.
Müşterinin çok hoşuna gitti.
Yeni patatesler o kadar beğenildi ki diğer müşteriler de aynı üründen istemeye başladı.
Kısa süre içerisinde “Saratoga Chips” olarak anılan çıtır patatesler bölgenin popüler yiyeceklerinden biri haline geldi.
CRUM KENDİ RESTORANINI AÇTI
George Crum 1860 yılında kendi restoranını kurdu. Patates cipsleri burada da önemli bir ürün haline geldi ve anlatılanlara göre masalara sepetler içerisinde servis ediliyordu.
Ancak hikâyenin girişimcilik açısından en ilginç noktalarından biri burada: Fakat Crum ürününü patentlemedi. Üstelik patates cipsinin gerçekten Crum tarafından “icat edildiği” konusu tarihçiler arasında tartışmalı. Benzer ince kızarmış patates tariflerinin daha eski yemek kitaplarında bulunduğuna dair kayıtlar da var.
Fakat tartışmasız olan şey şu: PATATES CİPSİ ZAMANLA DEV BİR ENDÜSTRİYE DÖNÜŞTÜ.
1800’lerin sonlarına doğru girişimciler ürünü restoranlardan çıkarıp seri üretime taşımaya başladı. William Tappenden gibi girişimciler önce küçük ölçekte üretim yaptı, ardından üretimi büyüttü. Fakat başka bir problem vardı: Patates cipsleri uzun süre fıçı ve büyük kapların içerisinde satılıyordu. Bu yöntem ürünün kırılmasına ve tazeliğini kaybetmesine neden olabiliyordu.
SONRA BİR GİRİŞİMCİ AMBALAJI DEĞİŞTİRDİ
1920’lerde Laura Scudder, cipslerin kapatılabilir yağlı kâğıt paketlerde satılması fikrini geliştirdi.
Bugün marketlerde gördüğümüz cips poşetlerinin öncülerinden biri böyle ortaya çıktı.
Ardından sektörün ölçeğini değiştirecek şirketler gelmeye başladı.
1932’de Herman Lay işin içine girdi.
Kuracağı iş zaman içerisinde Lay’s markasının temelini oluşturdu ve markalı patates cipslerinin geniş ölçekte dağıtılmasına öncülük etti.
Bugün ise patates cipsi dünyanın dört bir yanında fabrikalarda milyonlarca paket üretilen devasa bir atıştırmalık oldu.
Aslında bu hikâyenin girişimcilere verdiği çok güzel bir mesaj var:
Bazen büyük iş fikirleri yeni bir ürün icat etmekten değil; mevcut ürünü farklılaştırmaktan, paketlemekten ve ölçeklenebilir hale getirmekten çıkıyor.
George Crum ürünü popülerleştirdi.
Başka girişimciler seri üretime taşıdı.
Bir başkası ambalaj problemini çözdü.
Bir başkası dağıtımı ve markalaşmayı ölçeklendirdi.
Ve ortaya küresel bir sektör çıktı.